Endoscopie herdenken voor een lagere milieu-impact
Wereldwijd worden jaarlijks miljoenen endoscopische chirurgische ingrepen uitgevoerd. Bij deze techniek wordt via een natuurlijk lichaamskanaaleen flexibele buis met een camera en kleine chirurgische instrumenten ingebracht, waardoor operaties zonder snijwonden mogelijk zijn. De complexe opbouw van klassieke endoscopen maakt een grondige desinfectie echter moeilijk, wat leidt tot een toenemend gebruik van wegwerpendoscopen. Hoewel deze beter beschermen tegen infectierisico’s, veroorzaken ze tegelijk een aanzienlijke hoeveelheid medisch afval.
Het EcoEndo-project, onder leiding van de Ecole polytechnique de Bruxelles (BEAMS departement - Université libre de Bruxelles, ULB) in samenwerking met het technologisch innovatiecentrum Sirris, wil dit probleem aanpakken. Door het ontwerp van endoscopen fundamenteel te herdenken, streeft het naar een lagere milieu-impact, zonder in te boeten op vlak van veiligheid of hygiëne.
Dit project kadert binnen de strategie van de FOD Volksgezondheid om de circulaire transitie te ondersteunen via het programma ‘Belgium Builds Back Circular’ (BBBC). Het programma simuleert initiatieven die gericht zijn op een optimaal gebruik van materialen en componenten gedurende hun volledige levenscyclus. Het ecologisch ontwerp van endoscopen sluit ook aan bij de ruimere doelstelling om plastic afval en de uitstoot van broeikasgassen binnen de zorgsector te beperken, onder meer door het gebruik van medische hulpmiddelen voor eenmalig gebruik terug te dringen.
Lucht als bondgenoot: naar een kleinere ecologische voetafdruk van medische hulpmiddelen
De kern van de innovatie binnen het EcoEndo-project is het gebruik van luchtdruk voor de bediening van het endoscopisch apparaat. Flexibele structuren vervangen de traditionele, complexe en moeilijk demonteerbare kabels v. Deze aanpak vereenvoudigt de assemblage, vermindert het aantal onderdelen en bevordert recyclage. Zo zijn de onderdelen voor het bevestigen van het uiteinde van de endoscoop licht en eenvoudig van ontwerp. Dat bespaart niet alleen materiaal,maar vergemakkelijkt ook het recyclageproces en dit zonder in te boeten op vlak van medische prestaties. Door slimme drukregeling en innovatief materiaalgebruik kan de eco-endoscoop bovendien worden aangepast aan de noden van de ingreep, met een buis die naar wens meer flexibel of stijver wordt.
Deze materialen zijn bovendien compatibel met MRI-apparatuur (Magnetic Resonance Imaging), wat de zichtbaarheid van de positie in het lichaam verbetert en zo de precisie van medische ingrepen verhoogt. Door af te stappen van traditionele endoscopen voor eenmalig gebruik, laat dit project zien dat het mogelijk is om medische hulpmiddelen duurzamer te maken zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg.
Van wegwerp naar duurzaam: herdenken, hergebruiken, recycleren
Door de endoscoop opnieuw te ontwerpen als een systeem met verwisselbare modules, transformeert EcoEndo een klassiek wegwerpproduct in een gedeeltelijk herbruikbaar hulpmiddel dat makkelijker te recycleren is. Het handvat, dat de elektronische componenten bevat en niet in contact komt met het lichaam van de patiënt, is afneembaar en herbruikbaar, wat de hoeveelheid medisch afval aanzienlijk vermindert. De buis is eenvoudiger te desinfecteren en kan indien nodig gerecycleerd worden.
Het project maakt ook gebruik van hulpmiddelen voor levenscyclusanalyse (LCA) om de milieu-impact van traditionele technologieën en prototypes in ontwikkeling te beoordelen, voor een optimale keuze van materialen en processen ien maximale milieuwinst . Bovendien zijn fysieke prototypes tot een minimum beperkt dankzij de ontwikkeling van geavanceerde simulatietools.Dat bespaart tijd en middelen en draagt bij aan de reproduceerbaarheid van de resultaten voor andere onderzoeksgroepen of fabrikanten van medische hulpmiddelen.
Om van een ecologisch ontworpen product ook een echt duurzame oplossing te maken, is grootschalige productie noodzakelijk én moet die economisch haalbaar zijn. Alain Delchambre, coördinator van het EcoEndo-project, verduidelijkt: “Wanneer er verschillende oplossingen mogelijk zijn, kies je degene met de kleinste milieu-impact én die economisch het meest geschikt is voor industriële productie”. Het partnerschap met Sirris speelt hierin een cruciale rol: vanaf het begin is elk onderdeel zo ontworpen dat het efficiënt op grote schaal geproduceerd kan worden, in samenwerking met zorgvuldig geselecteerde industriële partners.
Europa, partner in circulaire innovatie
Dankzij de financiële steun van het BBBC-fonds, gevoed door het Europese financiële instrument ‘Next Generation EU’, kon EcoEndo een innovatief idee vertalen naar een functioneel prototype. Deze ondersteuning versnelde het ontwerpproces en droeg bij aan de ontwikkelingskosten van het project. Bovendien maakte deze financiering een strategische samenwerking met Sirris mogelijk. Die samenwerking is van groot belang om het ontwerp meteen af te stemmen op de mogelijkheid tot grootschalige productie, wat doorgaans niet haalbaar is binnen de grenzen van traditionele academische financiering . Tot slot wordt, in overleg met zorgprofessionals, gewerkt aan een gebruikersinterface die sterk lijkt op die van bestaande toestellen. Zo wil men ervoor zorgen dat de medische sector deze ecologisch ontworpen technologie vlot kan integreren in de dagelijkse praktijk.
