Hoe maak je textiel en schoenen écht circulair? De voorbije drie jaar onderzochten zes Living Labs samen met bedrijven, onderzoekers, sociale economie en lokale partners hoe hergebruik, herstel, recyclage en nieuwe businessmodellen in de praktijk kunnen werken.
Circulariteit in textiel en schoenen: inzichten uit 3 jaar Living Labs
Zes Living Labs, één gedeeld doel
De textiel- en schoenensector staan voor grote uitdagingen:
- hoge milieu-impact
- schaarser wordende grondstoffenGrondstoffen worden vaak uit de natuur gehaald, zijn eindig en niet-hernieuwbaar, zoals steenkool, erts, ...
- Europese regelgeving die sterk inzet op levensduurverlenging, hergebruikHergebruik is elke activiteit waarin stoffen, materialen of producten die geen afval zijn, opnieuw voor hun oorspronkelijke toepassing worden gebruikt. en recyclageRecyclage is elke vorm van valorisatie die (ook organisch) afval omzet in stoffen, materialen of afgewerkte producten, al dan niet met hun oorspronkelijke functie.
Om doorbraken te realiseren, ondersteunde VLAIO de voorbije jaren zes Living Labs gericht op die twee sectoren, waarin bedrijven, kennisinstellingen, sociale economie, ontwerpers en lokale overheden samenwerkten rond praktijkexperimenten.
Wat de Living Labs ons leerden
Verschillende Living Labs (INFINITEX, ReUse in Style) testten verhuur, tweedehands verkoop, leasing en herstel. Een eerste belangrijke les: deze circulaire modellen overtuigen niet enkel via duurzaamheid, maar ze moeten inspelen op klassieke aankoopcriteria (prijs, gemak, vertrouwen, vermeende kwaliteit) om een vaste plaats te krijgen bij merken en retailers. Digitalisering en data blijken essentieel om die stromen schaalbaar te maken.
Het Living Lab Circulair Textiel zette dan weer niet in op technologie maar op gedragsverandering, in samenwerking met lokale partners (stadsdiensten, kringwinkels, vormingsorganisaties). Ervaringsgerichte formats – herstelworkshops, installaties – bleken beter te beklijven dan informatieve campagnes, en herstel blijkt ook sociale waarde te creëren.
Voor schoenen bevestigt Living Lab ReCare About Shoes dat circulaire innovatie de samenwerking van de hele keten vereist (merken, retailers, herstellers, ontwerpers). Drie kernlessen:
- onderhoud moet je actief aanleren aan consumenten
- niet elke circulaire piste is onmiddellijk rendabel maar levert wel cruciale inzichten op
- ontwerpkeuzes (modulariteitModulariteit is een structureel beginsel dat het mogelijk maakt om een product aan verschillende toepassingen aan te passen., vervangbare onderdelen) zijn doorslaggevend voor hergebruik en recyclage
Tot slot bekeken de Living Labs on Fibre en CARPET de niet-herbruikbare textielstromen: een aanzienlijk deel is technisch recycleerbaar, maar schaal, logistiek en centralisatie van sortering blijven cruciaal om kosten te verlagen. Het ontwerp speelt vanaf de start (design-for-recycling) een sleutelrol.
Belangrijkste conclusies
CirculariteitDe circulariteit beschrijft de hoeveelheid materialen die in een gesloten kring worden beheerd. in textiel en schoenen werkt wanneer:
- ketensamenwerking centraal staat
- circulaire modellen aansluiten bij consumentengedrag en de lokale context
- schaal en design hand in hand gaan met professionalisering
- er ruimte is voor experiment, ook wanneer niet alles onmiddellijk rendeert
En wat volgt?
In de laatste oproep “VLAIO Living Labs Circulaire EconomieDe circulaire economie is een herstellende en regeneratieve economie. Ze vrijwaart de waarde van producten, materialen en hulpbronnen in de economie door een slim productontwerp te koppelen aan hergebruik en/of gedeeld gebruik. (2025)” neemt een nieuw project, ReLabs on Fibre, het stokje over om verdere hefbomen voor textielrecyclage op grote schaal te ontwikkelen. De ambitie van VLAIO: die innovatiegolf verder opschalen, zodat circulaire oplossingen de nieuwe standaard worden in Vlaanderen.